مطالعات پيشين در قالب تحقيقات داخلي و خارجي بخش بندي شده است . همچنين تحقيقات از دو بعد مبتني بر مدل هاي پذيرش فناوري و مبتني بر ادبيات موضوعي بررسي شده اند .در پايان جدولي بطور خلاصه تحقيقات انجام شده دسته بندي شده آورده شده است .
وضعيت دورکاري

دورکاري بحث تازه اي در اشتغال نيست و قدمت زيادي در تمام دنيا دارد. بسياري از شركت هاي بزرگ دنيا از جمله از [39] CISCO, IBM [38] AT &Tاز دوركاري بهره مي‌گيرند. بر طبق گزارش انجمن بين المللي دوركاري سازمان هاي خصوصي و عمومي امريكايي به مزيت هاي دوركاري پي برده اند.[41]
تاريخچه دورکاري از اواخر سالهاي 1970 ، وقتي که ريز رايانه ها و مودم ها در دسترس عموم قرار گرفتند، رؤياي “کار از راه دور” به شکل کامل تري به حقيقت پيوست. “جک ام.نيلز” که در کتابهاي مختلف با عنوان پدر دورکاري از او ياد مي شود، اولين کسي بود که به صورت رسمي به تحقيق در اين خصوص پرداخت و انديشه دورکاري در دهه 1970 براي نخستين بار از سوي او مطرح شد.[38] تا کنون کليه آمارها حکايت ازعلاقه روز افزون کارکنان و کارفرمايان به کار از راه دور دارد. اما لازمه موفقيت دورکاري اين است که از فرهنگ “face time “به فرهنگ “result- oriented” حرکت کنيم و پيش از هراقدامي عوامل موثر بر پذيرش دورکاري را مد نظر قراردهيم .[7]
دورکاري در ايران

اگرچه در ايران کاربرد فناوري اطلاعات سابقه اي به نسبت طولاني دارد ولي چندسالي است که دورکاري مورد توجه مديران و مسئولان قرارگرفته است .و بکارگيري آن در شکل نوين با تاکيد دولت و تصويب آن از سوي مجلس سرفصل جديدي را در وضعيت فناوري اطلاعات گشوده است .
آئين نامه”دوركاري6″ يا “كار درخانه” كارمندان دولت به منظور انجام وظايف محول شده بدون حضور فيزيكي كارمند واجد شرايط در محل كار سازمان خود توسط وزيران عضو كميسيون امور اجتماعي و دولت الكترونيك در جلسه مورخ 30/3/89 با هدف افزايش بهره‌وري، انعطاف كاري و كاهش حجم رفت و آمد كارمندان دولت و اثرات جانبي آن تصويب ودر تاريخ 7 تير ماه 89 توسط معاون اول رئيس جمهور ابلاغ شده است. دولت 29 دستگاه اجرايي را موظف به اجراي طرح دورکاري کرده است .به گفته معاون توسعه مديريت و منابع انساني رئيس جمهور, فرآيند دورکاري براي 30 درصد از شاغلان دولتي انجام ميشود يعني از دو ميليون و 70 هزار کارمند 689 هزار نفر بايد دورکار شوند. پژوهش هاي انجام شده تا کنون محدود به بررسي مزايا و معايب در مخصوصا در کاهش ترافيک و آلودگي هوا بوده است .پژوهشي نيز در راستاي روش هاي مختلف دورکاري در کشورهاي مطرح انجام شده است .اين درحالي است که در مقايسه با کشورهاي پيشگامان دورکاري نظير فنلاند به زير ساخت هاي اين فناوري نوين از جمله پذيرش آن توجهي نشده است [15]
لذا ضرورت انجام اين مطالعه به عنوان تخميني براي ميزان تمايل بر دورکاري قبل از هر اقدامي مي تواند راهگشاي دولت و شرکت هايي باشد که خواهان بهره گيري از مزاياي دورکاري در يک معامله برنده برنده7 هستند .
دورکاري در خارج از ايران

جک ام. نيلز” که در کتابهاي مختلف با عنوان پدر دورکاري از او ياد کرده اند، اولين کسي بود که به صورت رسمي به تحقيق در اين خصوص پرداخت. انديشه دورکاري در دهه 1970 براي نخستين بار به وسيله وي مطرح شد.او گفته بود که مردم در آينده لازم نيست که به سر کار بروند بلکه کار به نزد آنها خواهد آمد.جک نيلز اين شکل کار در مسافت دور را “دورکاري” ناميد . وي که مديريت تعدادي از برنامه هاي تحقيق و توسعه ناسا را بر عهده داشت، به دنبال استفاده بهتر از ارتباطات راه دور و رايانه براي انجام کار بود. او در نوشته هاي خود مي گويد “همواره اين سؤال را از خود مي پرسيدم که چرا کارها را به اين روش انجام مي دهيم ؟ چرا نمي توانيم از فناوري براي انجام بهتر کارها استفاده کنيم
تا اينکه دو رخداد جهت فکر او را تغيير داد:
پيش بيني برنامه بيست ساله “ناسا” در خصوص کاربردهاي غير نظامي امور فضايي
مجموعه ملاقات هايي با برنامه ريزان شهري در سال 1971 که موضوع تکراري بحثشان ،مسئله کاهش رفت و آمدها و در نتيجه کاهش آلودگي بود
اين سوال در ذهنش به وجودآمد:” چرا بايد به سر کار برويم وقتي که فناوري به بيش تر ما امکان کار کردن در خانه يا در نزديکي خانه را حداقل در بعضي اوقات مي دهد؟” در سال 1973 يک تيم تحقيق بين رشته اي که از سوي ” بنياد ملي علوم” حمايت مالي مي شد، توسط وي به نام مصالحه بين ارتباطات راه دور و حمل ونقل تشکيل شد. اين عنوان بزرگ و طولاني بود و در نتيجه واژه Telecommutingبرگزيده شد. در نهايت واژه Teleworking براي بيان کاربردهاي وسيعتر جايگزين آن گشت .
استفاده از تكنولوژي كامپيوتر و وسايل ارتباطي براي جايگزيني نوع سنتي آن نوع جديدي از توافق كاري نيست. حدود سال 1976 اين ايده در كشورهاي پيشرفته توسط كينز مطرح شد. تافلر (1980) مفهوم دهكده الكترونيك را مطرح كرد و پيشنهاد داد اطلاعات مي تواند در بين ميليون‌ها شغل كارخانه و اداره حركت كند. تافلر پيش بيني كرد كه خانواده مزاياي تكنولوژي‌هاي كامپيوتري را در خانه خواهند گذاشت كه محلي براي كار و بازي خواهد بود.علاقه به موضوعات دوركاري باعث شده تعداد قابل توجهي از مطالعات مراجع به دوركاري انجام شود. برخي از محققان دوركاري را مدل كرده و ادعا كرده‌اند دوركاري در سازمان‌ها مورد پذيرش واقع شده.در دهه 1980 در اروپا و امريکا تحقيقات زيادي در خصوص جنبه هاي مثبت و منفي دورکاري و نيز طراحي شغل و ساختار سازماني انجام گرفت. تاکنون
دورکاري در طيف وسيعي از مباحث از جمله ديدگاه هاي فناوري و پياده سازي آن، جامعه شناسي و آثار اجتماعي دورکاري و جايگاه آن در اقتصاد و اشتغال مورد توجه محققين بوده است. در سال 1992 ” هادسن” در گزارش شرکت ” بريتيش تلکام” با عنوان ” اقتصاد دورکاري” اعلام کرد که در تحقيقي بر روي 250 سازمان بزرگ بريتانيايي که دورکار استخدام کرده اند، متوسط افزايش بهره وري 45 درصد ثبت شده است.
بنابراين همانطور که “نيلز” پيش بيني مي کرد ، هم اکنون دورکاري در اکثر سازمان هاي دولتي و خصوصي در اکثر کشورهاي جهان اجرا مي شود و از مزاياي آن بهره مند مي گردند.
علاقه به دور کاري در پاسخ به شماري از شرايط و دگرگوني ها بالا گرفت که از آن جمله ميتوان به بحران نفتي 1973 افزايش ناگهاني در قيمت نفت رکورد اشتغال در بخش توليد، بالا رفتن تعداد افراد داراي مشاغل مرتبط با اطلاع رساني، کوچک شدن و باز مهندسي سازمان ها در دهه 1980 و تفکر جديد درباره مقوله هاي زندگي و کار اشاره نمود. در سرتاسر اين دوره قابليتهاي رايانه اي و مخابراتي و پردازش اطلاعات که پيش زمينه ارتباطات راه دور تلقي مي شوند بالا رفت و در عين حال هزينه هاي آن کاهش يافت. بدين ترتيب امکان دورکاري بيش از پيش فراهم شد. نيلزو همکاران ( 1976 ) دورکاري را راهي براي کاهش مصرف سوخت در زمان بحران نفت دانستند. آنها تخمين زدند که اگر از هر هفت مسافر شهري يکي حذف شود، کشور ديگر نيازي به واردات نفت خواهد داشت.چنين افکاري توسط آلوين تافلر ( 1981 ) با ارائه کتاب موج سوم همه گير شد.
تافلر تشريح کرد که چگونه دوره صنعتي تمدن موج دوم جاي خويش را به عصر اطلاعات موج سوم مي دهد و با ارائه ديدگاه کلبه الکترونيکي پيش بيني کرد که افراد زيادي به دورکاري خواهند پرداخت. در سال 1983 ” فردريک ويليامز” عبارت “رنسانس الکترونيکي ” را به کار برد انديشمندان مختلف در ديدگاههاي تاريخي که منتشر کردند پيش بيني کردند که دورکاري شکل غالب سازماندهي کار در آينده خواهد بود
در دهه 1980 در اروپا و امريکا تحقيقات زيادي در خصوص جنبه هاي مثبت و منفي دورکاري و نيز طراحي شغل و ساختار سازماني انجام گرفت و تاکنون دورکاري در طيف وسيعي از مباحث از جمله ديدگاه هاي فناوري و پياده سازي آن، جامعه شناسي و آثار اجتماعي دورکاري و جايگاه آن در اقتصاد و اشتغال مورد توجه محققين بوده است، در ادامه به معرفي گزيده اي از آنانکه مسئله پذيرش دورکاري را مورد توجه قرار داده اند ميپردازيم :

مطالعات پيشين

بطور کلي پژوهش هاي انجام شده درباره پذيرش دورکاري به دودسته کلي تقسيم ميشود . يک دسته آنها که پذيرش را بطورکلي مورد بررسي قرار داده اند و يک يا چند فرضيه عامل را مورد بررسي قرارداده اند به عبارت ديگر بررسي پذيرش مبتني بر مدلي ارائه نشده است بلکه با بررسي روي ادبيات موضوع به اين مهم پرداخته اند و دسته دوم پژوهش هايي است که براي پذيرش دورکاري مدلي ارائه کرده اند و مدل را آزموده اند .در اين بخش مطالعات مرتبط با پژوهش هاي مورد نظر در دو قسمت مطالعات داخلي و خارجي ارائه مي گردد.
تحقيقات داخلي

در داخل کشور تحقيقات چنداني در زمينه پذيرش دورکاري انجام نشده است برخي مطالعات مشابه از نظر موضوعي بشرح زير مي باشد :
سهرابي در تحقيق “بررسي دورکاري در سازمان اقتصادي کوثر “، اثر امکانات و تسهيلات / نگرش افراد نسبت به دورکاري /تمايلات و عادات رفتاري / کارايي /شرايط و وضعيت حمايتي دورکاري مورد بررسي قرار داده است .جامعه آماري مورد نظر در اين پژوهش کارکنان سازمان کوثر بوده است .در اين پژوهش آمادگي دورکاري ،‌تمايلات رفتاري به دورکاري و امکانات و توانمندي سازمان ،‌نگرش افراد نسبت به دورکاري و نگرش افراد نسبت به آمادگي سازمان براي دورکاري مورد بررسي قرار گرفته است .از نتايج تحقيق او نگرش منفي نسبت به دورکاري وتاثير کارايي بر پذيرش دورکاري است. اينکه در شراي فعلي افراد کارايي لازم براي دورکاري را ندارند و در نتيجه تمايل و علاقه اي به انجام فعاليت هاي دورکاري ندارند . افراد به امکانات لازم براي دورکاري دسترسي ندارند . در مجموع به اعتقاد کارکنان آن سازمان دورکاري تاثيري در بهره وري نداشته است .و همچنين از نقطه نظر کارکنان سازمان شرايط و تسهيلات زيرساخت دورکاري را فراهم نکرده است .
جدول 3-1) بررسي دورکاري در سازمان اقتصادي کوثر
اطلاعات بيشتر
شاخص استخراج شده
موضوع
بهمن سهرابي علي رضاييان 1385
در دسترس بودن منابع و فناوري
درک از راحتي استفاده
کارايي فرد
بررسي دورکاري در سازمان اقتصادي کوثر

شکل 3-1) شاخص هاي استخراج شده از مقاله بررسي دورکاري در سازمان اقتصادي کوثر

عبدي در پايان نامه با عنوان ” مطالعه و بررسي روشهاي کار از راه دور کشورهاي مطرح و ارائه روش مناسب براي کار از راه دور در ايران” به به بررسي روند توسعه و پيشرفت دورکاري بر مبناي فناوري اطلاعات و ارتباطات، از جنبه هاي مختلف پرداخته و سپس روشهاي به کار گرفته شده در کشورهاي مطرح از جمله هند،امريکا، استراليا و اتحاديه اروپا، مورد مطالعه قرار داده است و ابعاد مختلف را مقايسه کرده است. سپس روشي مناسب براي دورکاري در کشور پيشنهاد داده است که در ادامه مي آيد:

شکل 3-2) مدلي براي انتقال شبکه کار سنتي به نظام دورکاري در کشور

همانطور که در شکل مشاهده ميشود عبدي ،بررسي پذيرش دورکاري را يکي از سه عامل مهمي برشمرده که بايد قبل از
هرکاري انجام شود .
تحقيقات خارجي :

شريت در سال 2009 در مقاله خود به بررسي امكان بكارگيري افراد قديمي در اداره به عنوان دوركار پرداخته است .فرضيه اصلي او بر اين بوده كه كاركنان قديمي تر توانايي برآوردن نيازهاي خود را بصورت مجازي دارند, و کارايي را به عنوان فاکتوري مهم در موفقيت دورکاري برشمرده است .فرض ديگر او به كارگيري ICT كاراترين به عنوان روشي براي انجام دوركاري در خانه است .شواهد نشان مي دهد شركتها تمايلي به سرمايه گذاري روي كاركنان قديمي تر در يادگيري تكنولوژي هاي جديد ندارند.(Feridberg,2002 , villoso et al ,2008 ) بطوركلي از نظر مديران قابليت اعتماد ، مسئوليت پذيري ، كارايي ، توانايي انجام كار بصورت مستقل و مديريت زمان مهمترين ويژگي براي افراد دوركار است .كه همه در كاركنان قديمي تر مشاهده ميشود هرچند فاكتور ديگري توانايي براي يادگيري مهارت هاي جديد و قابليت بروزرساني در افراد است .كه در كاركنان جديد تر بيشتر مشهود است .
جدول 3-2) شاخص استخراج شده از مقاله شريت و همکاران
اطلاعات بيشتر
شاخص استخراج شده
موضوع

شريت و همکاران 2009
کارايي
امکان بکارگيري کارکنان مسن تر به عنوان دورکار

شکل 3-3) شاخص استخراج شده از مقاله شريت و همکاران
مايو ، پاستور و گومز در تحقيقي با موضوع ” چرا دوركاري در برخي شركتها مورد پذيرش واقع ميشود ” در سال 2009 , به بررسي فاكتورهاي موثر بر پذيرش دوركاري پرداخته و با هدف ارائه چشم اندازي براي آينده به تحقيق پرداخته اند . دراين ميان سه ويژگي سن و سايز شركت و ميزان استقلال كاركنان را در مورد پذيرش دوركاري مورد بررسي قرار دادند . اين مقاله پذيرش دوركاري در بين شركتهاي اسپانيايي را بررسي كرده است و داده هاي 122 شرکت اسپانيايي را بررسي کرده اند .
فرض اوليه آنها اين بوده که پذيرش دورکاري توسط کارکنان بستگي به محدوديت هاي شرکت (سن و سايز )‌ ترکيب بين المللي نيروي کار و شيوه رهبري مديران اجرايي دارد همچنين پذيرش دورکاري توسط شرکتها به سيستم کنترل دورکاري بستگي دارد .روش تحقيق آنها مبتني بر اطلاعات 122 شرکت اسپانيايي و پرتغالي واز بين آنها شرکتهايي که بيشتر از 50 کارمند دارند، بوده و اين اطلاعات در ديتابيس SABI 8موجود است .اين ديتابيس مانند ديتابيس COMPUSTAT در کشور آمريکا اطلاعات تمام شرکتهاي کشور شان را دارد حتي آنهايي که عمومي نيستند .
نتيجه تحقيق نمايانگر اين مطلب است كه دوركاري در بين شركتهاي كم سابقه تر ، كوچكتر از نظر سايز و اندازه بيشتر صورت گرفته است .همچنين در اين مقاله تائيد شده كه هرچه استقلال كاركنان دوركار در انجام كار بيشتر باشد دوركاري بيشتر مورد پذيرش واقع ميشود .
جدول 3-3) شاخص استخراج شده از مقاله مايو و همکاران
اطلاعات بيشتر
شاخص استخراج شده
موضوع
مايو پوستر و کريستينا 2009
درک از مفيد بودن
درک از منافع شخصي
چرا برخي شرکتها دورکاري را مي پذيرند و برخي نه

شکل 3-4) شاخص استخراج شده از از مقاله مايو و همکاران 2009

در سال 2009در يک مطالعه موردي براي بررسي عوامل فرهنگي بر پذيرش دورکاري تحت عنوان “واريانس منابع فرهنگي در پذيرش دورکاري” و در دو کشور فرانسه و هلند مطالعه اي انجام گرفت .اين مطالعه به بررسي ميزان پذيرش دورکاري در بين دو شرکت بين المللي ICT در فرانسه و هلند که ارزش


دیدگاهتان را بنویسید