عوامل تاثير گذار بر بروز رفتار فرا نقش

بررسی های فرا تحلیلی در خصوص ارتباط بین رفتار فرانقش و عوامل اثر گذار برآن بیانگر این واقعیت است که چهار دسته از این عوامل مورد تأکید تحقیقات بوده است (صنوبری ، 1387) که عبارتند از :

 

 

 

2-1-5-1) ویژگی های فردی کارکنان

پژوهش های اولیه ای که ویژگی های فردی را مورد توجه قرار می دهد ، بر دو محور اصلی متمرکز است : اولاً ارگان و ریان [1] (1995) این عامل کلی موثر بر روحیه را به عنوان مبنای رضایت کارکنان ، تعهد سازمانی ، درک از عدالت و درک از رفتار حمایتی رهبری تلقی می کنند و ثانیاً تحقیقات نشانگر ارتباط معنادار آنها با رفتار شهروندی سازمانی است (البته شدت این همبستگی ها متفاوت بوده است) که بیانگر اهمیت این متغیر ها در تعیین رفتار شهروندی سازمانی می باشد (Oregan and Ryan,1995; Podsakoff et al , 2000) .

کيدر و مک لين پارک[2] (1993) تئوري هاي قابل قبولي ارائه کرده اند که چرا جنسيت ، مرتبط با رفتارهاي شهروندي سازماني مي باشد . آنها پيشنهاد کردند که توجه يا نگراني همدلانه[3] (ويژگي قابل توجه زنانه) هم روي رفتار کمک کننده و هم روي ادب تأثير مي گذارد . (Evans , 2001) . به هر حال ، پودساکف و همکاران (2000) گزارش داده اند که محققان از يافتن رابطه بين متغيرهاي جمعيت شناختي مثل جنسيت يا سالهاي خدمت و رفتارهاي شهروندي سازماني ناتوان هستند .

 

2-1-5-2) ویژگی های شغلی

در سال های اخیر پودساکف و همکاران (2000) در یک فراتحلیل از تحقیقات مربوط به 15 سال اخیر در زمینه رفتار شهروندی سازمانی ، میزان تاثیر گذاری تعدادی از متغیرها بر ابعاد مختلف رفتار شهروندی سازمانی را ترسیم نمود . از جمله متغیر هایی که با رفتار شهروندی سازمانی رابطه همساز داشته اند عبارت بودند از : متغیرهای مرتبط با شغل نظیر رضایت مندی درونی شغلی ، یکنواختی شغلی ، و باز خورد شغلی . در خصوص متغیرهای شغلی ، تحقیقات عمدتاً حول مبحث تئوری جانشین های رهبری بوده است که نتایج بیانگر ارتباط پایدار ویژگی های شغلی با رفتار شهروندی است . افزون بر آن ، هر سه نوع ویژگی های شغلی (بازخورد شغلی ، یکنواختی شغلی ، رضایتمندی درونی شغلی) بطور معناداری با مولفه های مختلف رفتار شهروندی سازمانی (نوع دوستی ، نزاکت ، وظیفه شناسی ، جوانمردی و فضیلت مدنی) ارتباط داشته اند ؛ به گونه ای که بازخورد شغلی و رضایتمندی درونی شغل ، ارتباطی مثبت با رفتار شهروندی سازمانی نشان می دهد . (صنوبری ، 1387 ; Podsakoff et al , 2000)

مطابق با تحقیقات پودساکف و همکاران (2000) ادراکاتِ نقش[4]  به طور زيادي با ابعاد رفتار شهروندي سازماني مرتبط مي باشد . ابهام نقش و تعارض نقش به طور قابل توجهي به طور منفي با نوع دوستي ، ادب و جوانمردي رابطه دارد . به هر حال ، ابهام نقش و تعارض نقش با رضايت مرتبط هستند و رضايت با رفتارهاي شهروندي سازماني ارتباط دارد . بنابراين ، احتمال مي رود که رضايت ، رابطه بين ابهام نقش و تعارض نقش و رفتارهاي شهروندي سازماني را تعديل مي کند .

 

2-1-5-3) ویژگی های سازمانی

به گونه ای که نه رسمیت سازمانی ، انعطاف ناپذیری سازمانی ، حمایت ستادی و نه فاصله فضایی ، ارتباط مستمری با رفتارهای شهروندی سازمانی نداشته اند . ولی به هر حال مولفه همبستگی گروهی با تمام مولفه های رفتار شهروندی سازمانی دارای ارتباط مثبت بوده است ، حمایت سازمانی ادراک شده است با نوع دوستی کارکنان ارتباط معناداری داشته است . علاوه برآن پاداش های خارج از کنترل رهبران با مولفه های نوع دوستی ، نزاکت و وظیفه شناسی ارتباط منفی داشته اند . داویدیو و همکاران[5]  نشان دادند که کیفیت روابط بین فردی در سازمان عامل پیش بینی کننده قوی از رفتار انسانی است که باعث افزایش رفتارهاس شغلی اختیاری می شود .  در راستای این استدلال، روابط کارکنان با سرپرستان و همکاران به عنوان عامل مهمی در پیش بینی رفتار شهروندی در سازمان است (Spitzmuller, VanDyneand, and Ilie, 2008).

 

2-1-5-4) سبك رهبری

از بين سبك هاي رهبري ، رفتارهای رهبری تحول آفرین با هر پنج مولفه رفتارهای شهروندی سازمانی ارتباط معنادار مثبتی دارد . و از میان رفتارهای رهبری تعامل گرا ، دو نوع این رفتارها دارای می باشند که عبارتند از : رفتار پاداش دهی اقتضایی OCB رابطه معنادار با عناصر پنج گانه که دارای ارتباط مثبت است ، رفتار تنبیهی غیراقتضایی که دارای ارتباط منفی می باشد . از میان ابعاد تئوری رهبری مسیر – هدف ، رفتار رهبری حمایتی با همه مولفه های OCB دارای ارتباط مثبت است ، و تشریح نقش رهبر فقط با مولفه های نوع دوستی ، نزاکت ، وظیفه شناسی و جوانمردی رابطه معنادار مثبت دارد و نهایتاً ، تئوری مبادله رهبر- عضو با تمامی مولفه های رفتار فرا نقش (ارگان) دارای ارتباط معنادار مثبت است (Podsakoff et al , 2000) .

عامل ادراكات نقش و متغيرهاي جمعيت شناختي را نيز علاوه بر ويژگي سازمان و سبك رهبري به صورت مجزا مورد بررسي قرار داده است .

[1] Ryan

[2] Kidder and Mclean Parks

[3] Empathetic Concern

[4] Role Perceptions

[5] Dovidio et al.