دانلود پایان نامه

شهروندان به میراث های شهر را ارتقا خواهد داد) نگه دارد (Mukomo, 1996: 266 به نقل از موسی کاظمی محمدی، 1380: 104). همچنین، می‌توان توسعه پایداری شهری را بهره وری در استفاده بهینه از زمین و تشویق بر بهره گیری مجدد از ساختمانها دانست که امکان «عدالت گستری اجتماعی» در بستر فضا و برابری اجتماعی را محقق گرداند و با فراهم نمودن امکانات رفاهی اجتماعی، خدمات شهری و حقوق شهروندی، بهبود کیفیت زیست محیطی شهری و رضایت شهروندی را ممکن گرداند (بمانیان؛ محمودی نژاد، 1387).

راهبرد توسعه شهری58
نقشی کلیدی شهرها در توسعه اقتصادی و اجتماعی کشورها و پیچیدگی سیستم های شهری و ناکارآمدی روش های سنتی در پاسخگویی به نیازها و مشکلات، موجب گردید بسیاری از شهرهای در حال توسعه، بدون داشتن برنامه صحیح و همه جانبه، در شرایط نابسامانی قرار گرفته اند. در چنین شرایطی، شهرها بیش از پیش به انتخاب آگاهانه و اقدامات قاطع نیاز دارند. از این رو، مرکز سکونتگاه های انسانی سازمان ملل و بانک جهانی، طی نشستی در سال 1999، رویکرد نوینی با عنوان «راهبرد توسعه شهر»، برای بهبود کارایی و ارتقای سطح مشارکت در مقوله توسعه شهری مطرح نمودند. این دو نهاد، «سازمان ائتلاف شهرها59» را به عنوان نهادی پشتیبان و چند جانبه تشکیل دادند (رفیعیان؛ شاهین راد، 1387؛ صابری؛ ضرابی؛ محمدی، 1391). راهبرد توسعه شهری، در واکنش به ناکارآمدي طرح هاي توسعه شهري، جهت اتخاذ راهبردهای مؤثر و کارآمد با هدف افزایش رقابت پذیري، کارایی، بهبود کیفیت زندگی و رفاه عمومی و بهبود مدیریت شهري به کار گرفته می‌شود (رفیعیان؛ شاهین راد، 1387: 8؛ صابری و دیگران، 1391: 60؛ صرافی؛ توکلی نیا؛ استادی سیسی، 1388). با توجه به پیچیدگی ها و ماهیت پویاي شهرها، شناسایی مسائل راهبردي از مهم ترین ضرورت ها و پیش نیازها براي کارآمدي فرایند تصمیم گیري است. در این راستا، راهبرد توسعه شهر، بر پایه برنامه ریزی استراتژیک، با در نظر داشتن چشم اندازی مشارکتی و در طی فرایندی مشارکتی، بر اصلاح حاکمیت شهری، رشد اقتصاد محلی و کاهش مداوم و نظام مند فقر در نواحی شهری تأکید دارد (رفیعیان؛ شاهین راد، 1387: 6؛ صابری و دیگران، 1391: 61). در واقع، با محوریت مدیریت شهري و مشارکت شهروندان، ابتدا چشم انداز آینده شهر مشخص شده و سپس راهبرد مورد نظر جهت دستیابی به چشم انداز و توسعه پایدار شهر تدوین می‌گردد. در نهایت، این راهبردها به برنامه هاي اجرایی تبدیل می‌گردند (رفیعیان؛ شاهین راد، 1387: 10؛ صابری و دیگران، 1391: 61). در حقیقت، انتخاب استراتژیک بر مبناي شرایط درونی و فرصت هاي بیرونی در تدوین راهبردهاي توسعه شهري بسیار مهم است. در واقع، برنامه ریزي استراتژیک می‌تواند ابزار کلیدي در رویارویی با معضلات شهري و دستیابی به توسعه پایدار اجتماعی، اقتصادي، فرهنگی و زیست محیطی محسوب گردد. این راهبرد به دنبال آن است تا عملکرد شهر را بر پایه و اساسی پایدار و با توجه به اهداف ذکر شده بهبود بخشد (رفیعیان؛ شاهین راد، 1387؛ صابری و دیگران، 1391). فرایند راهبرد توسعه شهری از 4 مرحله زیر تشکیل شده است (رفیعیان؛ شاهین راد، 1387: 11):
کجا هستیم؟ (ارزیابی وضع موجود)
کجا می خواهیم باشیم؟ (تنظیم چشم انداز)
چگونه به آن جا می رسیم؟ (تنظیم راهبرد)
چه اقداماتی باید برای رسیدن به آن انجام دهیم؟ (اولویت بندی برنامه ها و پروژه ها و اجرا، بازنگری و اصلاح)
تعاریف مختلفی از راهبرد توسعه شهری ارائه شده است که به برخی از آنها اشاره می‌شود (رفیعیان؛ شاهین راد، 1387: 9؛ صرافی و دیگران، 1388: 67):
راهبرد توسعه شهری، مجموعه برنامه هایی برای رشد متعادل در شهرها است که به واسطه مشارکت نهادها، توسعه یافته و پایدار می‌شود و کیفیت زندگی را برای تمام شهروندان بهبود می‌بخشد؛
راهبرد توسعه شهری، فرایندی است پویا که شهرها را برای باز تعریف مشکلات و فرصت های شان، تنظیم یک چشم انداز مشترک برای شهر، راهبردهایی برای دستیابی به آن چشم انداز، اولویت بندی برنامه ها، پروژه ها و اقدامات، تعیین منابع و پیش نیازهای آن و در نتیجه، رویه تجهیز منابع و مشارکت در اجرای راهبردها و برنامه ها راهنمایی می‌کند؛
راهبرد توسعه شهری، شامل فرایندی است که ائتلاف گسترده ای از مدیران محلی را برای تقویت برنامه ها و راهبردهای شهر و بررسی موانع و امکانات آن به کار می‌گیرد.
بنا به مطالعات سازمان ائتلاف شهرها، راهبرد توسعه شهری بر اصول زير بنيان گذاري شده است (صابری و دیگران، 1391: 62؛ صرافی و دیگران، 1388: 68):
زيست پذيري60: شهري را قابل زندگي مي داند كه در آن همه ساكنين از فرصتهاي يكسان براي مشاركت و بهره مندي از زندگي اقتصادي و سياسي شهر برخوردار باشند؛
رقابت پذيري61: اقتصاد قوي، رشد اشتغال، درآمد و سرمايه گذاري همه جانبه را براي شهر پيشنهاد می‌دهد؛
بانك پذيري62: شهرهايي كه داراي سيستم ماليه شهري كارآمد در استفاده از منابع درآمدي و هزينه اي خود هستند؛
حكمروايي خوب63: حكمروايي خوب، راهكارها، فرايندها و نهادهايي را شامل می‌شود كه از طريق آنها شهروندان و گروهها بتوانند به حقوق قانوني و تعهدات خود دست يابند.
از سوی دیگر، از نظر این سازمان، راهبردهای توسعه شهري عمدتاً بر موضوعات زیر متمرکز هستند (صابری و دیگران، 1391: 63):
امرار معاش مانند ایجاد فرصت هاي شغلی و افزایش منابع درآمدي خانوارها؛
پایداري زیست محیطی و کارایی و کیفیت جریان انرژي در شهر؛
فرم فضایی و زیرسا
خت هاي مرتبط آن؛
منابع مالی؛
حکمروایی.
به طور کلی، به نظر می‌رسد اگر توسعه شهر، توسط يك فرايند استراتژيك شامل عناصر ذيل هدايت گردد، موفق تر خواهد بود (صرافی و دیگران، 1388: 67):
تحلیل نقاط ضعف، قوت، فرصتها و تهدیدهای تاثیرگذار بر شهر؛
توجه به عقيده اكثريت درباره اهداف، اولويتها و عمليات؛
تشكيل ائتلافهاي سازماني/ نهادي براي اجراي عمليات و برنامه هاي ويژه.

جمع بندی
در پایان این بخش از پژوهش، با توجه به مطالعات انجام شده و مطالب فوق، عوامل مؤثر بر شکل‌گیری و توسعه کلان‌شهر در قالب مدل مفهومی تبیین گردیده و پس از بومی سازی با کلان‌شهر مورد بررسی نهایی گردیده است (نمودار شماره 1). همان طور که اشاره گردید، گسترش صنعت موجب شکل‌گیری و گسترش بخش سوم فعالیت یعنی خدمات موجب توسعه بسیاری از شهرها و تبدیل شهرهای کوچک به کلان‌شهرها شده است. بنابراین، نقش فعال یک شهر در توسعه و یا عدم توسعه آن بسیار حائز اهمیت می‌باشد. موقعیت اقلیمی و جغرافیایی یک شهر نیز در شکل‌گیری و توسعه آن بسیار حائز اهمیت می‌باشد. از سوی دیگر، رشد جمعیت یک شهر عاملی مهم در توسعه شهر می‌باشد. در کنار این رشد، توسعه حومه نشینی و شکل‌گیری سکونتگاههای غیررسمی، توسعه فیزیکی شهر را در پی دارد. در حالی که، ایجاد شهرهای اقماری در پیرامون شهرهای بزرگ عامل موثری در کنترل توسعه شهر می‌باشد. در نهایت، مدیریت شهری نقشی بسیار مهم در توسعه شهر دارد.

نمودار شماره 1- 1:عوامل مؤثر بر شکل‌گیری و توسعه شهر

فصل سوم:
شناخت محدوده مورد مطالعه

شناخت کلان‌شهر کرج
در این فصل از تحقیق، تلاش بر این است تا با معرفی کلان‌شهر کرج، به بررسی عمده‌ترین ویژگی‌های این محدوده که در فرایند شکل‌گیری و توسعه شهر مؤثر است، پرداخته شود.

معرفی محدوده مورد مطالعه
کلان‌شهر کرج به‌عنوان مرکز استان البرز، با مساحتی بالغ بر 175 کیلومترمربع، طبق سرشماری نفوس و مسکن سال 1390، جمعیتی معادل 626,614,1 نفر دارد (مرکز آمار ایران، 1393) و چهارمین کلان‌شهر کشور به شمار می‌آید (جدول شماره 3-1).
جدول شماره 3- 1: رتبه‌بندی شهرهای کشور بر اساس جمعیت در دوره زمانی 1335-1390 و موقعیت کلان‌شهر کرج در این رتبه‌بندی
ردیف
1335
1345
1355
1365
1375
1385
1390
1
تهران
تهران
تهران
تهران
تهران
تهران
تهران
2
تبریز
اصفهان
مشهد
مشهد
مشهد
مشهد
مشهد
3
اصفهان
مشهد
اصفهان
اصفهان
اصفهان
اصفهان
اصفهان
4
مشهد
تبریز
تبریز
تبریز
تبریز
کرج
کرج
5
آبادان
آبادان
شیراز
شیراز
شیراز
تبریز
تبریز
6
شیراز
شیراز
اهواز
اهواز
کرج
شیراز
شیراز
7
کرمانشاه
اهواز
آبادان
کرمانشاه
اهواز
اهواز
اهواز
8
اهواز
کرمانشاه
کرمانشاه
قم
قم
قم
قم
9
رشت
تجریش
قم

کرمانشاه
کرمانشاه
کرمانشاه
10
همدان
رشت
رشت
رشت
ارومیه
ارومیه
ارومیه
11
قم
قم
همدان

زاهدان
رشت
رشت
12
ارومیه
همدان
ارومیه
زاهدان
رشت
زاهدان
زاهدان
13
قزوین
ارومیه
اردبیل
کرج
همدان
کرمان
کرمان
14
اردبیل
شهر ری
کرمان
همدان
کرمان
اراک
اراک
15
یزد
یزد
خرمشهر

اراک
همدان
همدان
….

17

کرج

34

کرج

70
کرج

مأخذ: نگارنده برگرفته از سایت مرکز آمار ایران
کلان‌شهر کرج از شمال به اراضی پرشیب دامنه‌های البرز، از شرق به گرمدره و شهر جدید اندیشه، از جنوب به ملارد، محمدشهر و مشکین دشت و از غرب به کمال شهر و هشتگرد محدود می‌شود (نقشه شماره 3-1). این شهر بین طولهای 50 درجه و 51 دقیقه تا 51 درجه و2 دقیقهی شرقی و عرضهای 35 درجه و 41 دقیقه تا 35 درجه و53 دقیقهی شمالی واقع شده است (شعبانی، 1392). کلان‌شهر کرج، در فاصله 35 کیلومتری شمال غرب تهران واقع شده است و به واسطه اتوبان تهران- قزوین و جاده تهران- آذربایجان به تهران متصل می‌گردد.
کلان‌شهر کرج در گستره‌ای با پیشینه کشاورزی، باغداری و ییلاقی روستایی شکل گرفته است و در نیم قرن اخیر تحت تأثیر موقعیت ملی تهران و جذب مهاجران و سرریز جمعیتی پایتخت، رشد خارق العاده ای پیدا کرده و به شهری بزرگ تبدیل شده است (مهندسان مشاور باوند، 1387). درواقع، کلان‌شهر کرج تا دوره قاجاریه، روستایی کوچک بر سر راه تهران- قزوین بود؛ تا اینکه فتحعلی شاه قاجار، قصری ییلاقی در حوالی آن ساخت. پس از روی کار آمدن سلسله پهلوی، به‌عنوان یکی از شهرهای نزدیک پایتخت، مهاجران بسیاری را پذیرفت. احداث جاده چالوس، اجرای عملیات زیربنای ذوب آهن و مقدمات نصب ماشین آلات، تأسیس کارخانه قند و ایجاد مدرسه عالی کشاورزی از جمله مهم‌ترین اقداماتی هستند که سبب توسعه این شهر در این دوره شده است. توسعه کارخانه‌ها و مراکز مهم صنعتی غرب تهران در امتداد جاده مخصوص کرج در این دوره، توسعه شهر را تا آنجا پیش برد که اولین اتوبان کشور به منظور اتصال هر چه بهتر این شهر با تهران افتتاح گردید. در سال 1316، کرج از توابع شهرستان ته
ران و در محدوده استانهای شمالی کشور واقع بود. بخش کرج در سال 1332، تبدیل به شهرستان شد. در سال 1356، فرمانداری کرج به طور مستقیم زیر نظر وزارت کشور اداره می‌شد. یک سال بعد، استان تهران از مجموع چهار شهرستان که یکی از آن‌ها کرج بود، تأسیس شد. در سال 1366، در پی تصویب و اجرای طرح دهستان بندی کشور در شهرستان کرج، 29 دهستان تأسیس گردید. دو سال بعد، شهرستان‌های ساوجبلاغ و رباط کریم از مجموع بخش‌های کرج منتزع شدند. سپس، در سال 1370، روستای مردآباد به شهر ماهدشت تبدیل شد و دهستان کمال آباد با مرکزیت روستای کمال آباد تأسیس گردید. چهار سال بعد، کمال آباد، محمدآباد و مشکین آباد تبدیل به شهرهای کمال شهر، محمدشهر و مشکین دشت شدند. در سال 1372، با پیوستن شهرهای رجایی شهر، مهرشهر و نقاط جمعیتی محور ملارد- فردیس و میان جاده به شهر کرج، کلان‌شهر کرج شکل گرفت (مهندسان مشاور باوند، 1387). در سال 1380، بخش آسارا در شمال کلان‌شهر کرج با مرکزیت آسارا تأسیس گردید. آخرین تغییرات و تقسیمات جغرافیایی در کلان‌شهر کرج مربوط به سال 1390 است که با تصویب مجلس شورای اسلامی و تأسیس استان البرز، این شهر مرکز استان گردید و در سال 1392، با تصویب هیأت دولت، مناطق سه و ده شهرداری کرج در جنوب این کلان‌شهر به شهرستان فردیس تبدیل شد. البته طی سالیان گذشته و توسعه صنایع

دسته بندی : پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید